Tekstproblemen voor doven en slechthorenden op internet

Ik kan maar beter gewoon eerlijk zijn; het was mijn simpele en naïve veronderstelling dat een doof of slechthorend persoon weinig problemen ervaarde met internet, behalve met video’s. Ondertiteltje er aan toevoegen en het probleem zou moeten zijn opgelost. Totdat ik enige tijd geleden sprak met de vader van een dove jongen, over de complexiteiten van internet voor doven en slechthorenden.

Van technisch naar begrijpend lezen

Op de basisschool, in groep 3 (we weten het allemaal nog goed…) leren we allemaal technisch lezen. Bij technisch lezen gaat het om het begrip van klanken, het rusten bij komma’s, het op de juiste manier begrijpen van leestekens en zinsopbouw. Uiteindelijk betekent het dat je snapt hoe tekst is opgebouwd, en hoe je het moet lezen.

Het is het beste om geen beeldspraak, metaforen of spreekwoorden te gebruiken

Begrijpend lezen is eigenlijk de volgende stap. Hierbij is de woordenschat leidend, en het vermogen tot tekstinterpretatie de doelstelling; of je bijvoorbeeld spreekwoorden herkent, beeldspraken inziet en metaforen kunt begrijpen. Dergelijke taalwijsheid komt gelukkig met de jaren voor de meeste mensen, met uitzondering van de Nederlanders die 1 op 1 gaan vertalen, en de gekste zinsnedes bedenken in het Engels. Zoals bijvoorbeeld “I do not want to fall with the door in house”. Wat overigens in het Nederlands al een gekke zin is. Laat staan voor iemand die doof of slechthorend is. Maar hoe komt dat?

‘Laten we die plannen nog even in de koelkast zetten’

De oorsprong van het spreekwoord ‘met de deur in de huis vallen’ heeft immers niets te maken met de tegenwoordige betekenis, en dat geldt feitelijk voor alle spreekwoorden. Vroeger betekende het simpelweg binnenstappen zonder te kloppen, tegenwoordig betekent het dat je direct zegt wat je op je hart draagt. Of nee, je draagt het niet op je hart, want dat is weer beeldspraak. Ehm…het betekent dat je direct zegt wat je wilt zeggen zonder er omheen te draaien. Of nouja, omheen draaien…enfin, je begrijpt wat ik bedoel. Toch?

Ander voorbeeld: als een doof geboren persoon in jouw tekst leest dat je de plannen in de koelkast zult zetten, dan interpreteert hij of zij dit letterlijk. Door het gebrek aan sociale taalomgang heeft hij of zij namelijk nooit geleerd wat de beeldspraak van deze uitdrukking is, dus wordt het letterlijk aangenomen. Het is dus het beste om zo concreet en helder mogelijk te formuleren wat je bedoelt met je tekst, en daarbij geen metaforen, beeldspraak of spreekwoorden te gebruiken. Dat heeft uiteraard niet alleen effect voor doven en slechthorenden, maar maakt het voor iedereen prettiger te lezen. Denk bijvoorbeeld aan laaggeletterden. Aan de andere kant loop (figuurlijk) je het risico dat je tekst wat saaier wordt, maar dat is aan de taalvirtuozen om te corrigeren.

Leesniveau toetstool

Voor mijn kindje (figuurlijk) ‘Microsoft Kleed je site uit’, wat ik heb ontwikkeld bij Microsoft, hebben we in de laatste aanpassingsronde een functie toegevoegd waarmee je het leesniveau van een pagina kunt laten waarderen conform de europese leesniveau’s. Je krijgt dan een waardering terug in de vorm van bijvoorbeeld B1/B2, wat betekent dat het een goede, gemiddelde tekst is die de meeste Nederlanders goed begrijpen. Daarnaast geven we een woordenlijst terug met woorden die ofwel niet zijn herkend ofwel de tekst complexer maken. Door die woorden aan te passen kun je dus het leesniveau verlagen en de tekst toegankelijker maken voor meer mensen.

Wat echter niet eenvoudig wiskundig te berekenen blijkt, is het aantal metaforen, beeldspraken en spreekwoorden in zo een tekst. Wellicht dat we daar in de toekomst nog wel mee aan de slag gaan, maar op dit moment kun je de tekst het beste gewoon zo eenvoudiger en concreet mogelijk houden. Dan kunnen wij dit plan nog even in de koelkast zetten, oké?

Eén gedachte over “Tekstproblemen voor doven en slechthorenden op internet”

  1. Je gaat veel te kort door de bocht met deze aannames en tekst, het klopt niet. Je gooit doven en slechthorenden over 1 kam, en neemt aan dat deze hele groep dit probleem heeft. Het heeft echter helemaal niets te maken met doofheid of slechthorendheid, maar met je moedertaal. Als Nederlands je moedertaal is, heb je geen problemen met beeldspraak en spreekwoorden, tenzij je heel laaggeletterd bent.

    Doven die opgroeien in de Dovencultuur, naar een Dovenschool gaan, leren als moedertaal Gebarentaal. En Gebarentaal is niet hetzelfde als Nederlands. Het is net als Russisch en Chinees een eigen taal met eigen karakteristieken, eigen grammatica en het wordt “gesproken” met de handen. Dat doven moeite hebben met beeldspraak en spreektwoorden heeft dus te maken met het feit dat zij een andere moedertaal hebben. En dan is het weer heel begrijpelijk, want beeldspraak en spreekwoorden zijn moeilijk voor iedereen die een andere moedertaal heeft.

    Voor slechthorenden geldt dit idemdito, maar alleen als zij opgroeien met Gebarentaal als eerste taal. VOor de meeste slechthorenden is dat echter niet zo. Die groeien oraal op, en leren dus als eerste taal Nederlands. En dan speelt dus dit probleem helemaal niet.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *